وزیر امور خارجه با تاكید بر اینكه ایران بر عهد مقاومت خود بهرغم همه فشارها پابرجا ایستاده است، گفت: اجازه نخواهیم داد خونهای بهناحق ریختهشده فراموش یا نادیده گرفته شوند و نه فراموش میكنیم و نه میبخشیم.
عباس عراقچی وزیر امور خارجه در نشست «محرم و عاشورا در آئینه اسناد وزارت امور خارجه» با تاكید بر اینكه در لایههای عمیقتر مستندات عاشورا در اسناد، تجلی «عزت طلبی تمدنی» ایران در تقابل با نظام سلطه و قدرتهای استعماری به چشم میخورد، تصریح كرد: دیپلماسی ایران در این اسناد، یك دیپلماسی فرصت طلبانه خشك و متصلب نیست، بلكه یك «دیپلماسی انسان محور» است. متن كامل سخنرانی وزیر امور خارجه به شرح زیر است:
بسمالله الرحمن الرحیم
الحمد لله رب العالمین و صلی الله علی سیدنا و مولانا ابی القاسم محمد و علی اهل بیته الطیبین الطاهرین المعصومین، بِهِمْ نَتَوَلَّی وَ مِنْ أَعْدَائِهِم نَتَبَرَّأ إِلَی اللَّه، الی یوم القیامه
مهمانان گرامی،
سفرا و روسای نمایندگیهای كشورهای خارجی مقیم تهران.
حضرات علما و روحانیون و استادان دانشگاه.
پژوهشگران، اصحاب فرهنگ و رسانه.
و همه علاقهمندان به تاریخ، فرهنگ و میراث یگانه عاشورا
سلام علیكم
امروز در افتتاح رویدادی گرد هم آمدهایم كه موضوع آن، تنها نمایش مجموعهای از اسناد اداری و مكاتبات تاریخی نیست؛ بلكه بخشی از حافظه زنده یك ملت است: حافظهای كه با نام امام حسین (ع)، واقعه كربلا، فرهنگ عاشورا و آیینهای محرم پیوند خورده است.
قیام حضرت اباعبدالله الحسین (ع) در تاریخ بشر، فراتر از یك واقعهی تاریخی و یا مذهبی، یك "مكتب زندگی" و "منشوری بی زوال" در باب اصالت عدالت و حق طلبی و "سند بنیادین" مقاومت در برابر ظالم و انحراف و فساد، و دفاع از حریمِ كرامت انسان است.
این قیام، زبان جهانی عدالت است و ملت ایران در سدههای متمادی، این مكتب رهایی بخش را به عنوان محور زیست مومنانه در ساحتهای مختلف حیات شخصی، اجتماعی و ملی، و به عنوان زبان بلیغ حق طلبی و سلطه ستیزی خود در عرصه بین المللی برگزیده است.
رویداد اسنادی امروز فرصتی است مغتنم برای گشت و گذار در حافظه جمعی ایرانیان و بازخوانی پیوندهای دیرینه این سرزمین با جهان از پنجره محرم و عاشورا و آیینهای مرتبط. هر سند، گواه یك تعامل و هر ورق روایتگر تلاشی است از پیوند دیرینه ایرانیان با این قیام.
بررسی صدها سند منتشر نشده كه برخی از آنها امروز برای اولین بار به نمایش گذاشته شدهاند، ما را با حقیقتی بنیادین روبهرو میكند: اینكه صیانت از مقدسات و ترویج فرهنگ عاشورا، همواره بخشی از تعهد ملی و هویت دیپلماتیك ایرانیان در تعامل با جهان، حتی به رغم مذهب گریزی و دین ستیزی برخی حكام به ویژه در دوران سیاه حكومت دست نشانده پهلوی بوده است.
از گزارشهای برگزاری مراسم عاشورا در پترزبورگ، استانبول، قفقاز و شهرهای هند، تا تشكیل تكیههای مشترك در بادكوبه و مكتب شرافت در بغداد، همگی گواه این است كه ایران یك مركز ثقل تمدنی، برای ترویج ارزشهای انسانی و معنوی مبتنی بر این میراث همواره زنده عاشورایی بوده است.
در لایههای عمیقتر این مستندات، تجلی «عزت طلبی تمدنی» ایران در تقابل با نظام سلطه و قدرتهای استعماری به چشم میخورد. دیپلماسی ایران در این اسناد، یك دیپلماسی فرصت طلبانه خشك و متصلب نیست، بلكه یك «دیپلماسی انسان محور» است كه از هر فرصتی برای تعالی ارزشهای بشری استفاده میكند. به عبارت دیگر این اسناد، تاریخ را از سطح تصمیمهای رسمی به سطح تجربه انسانی نزدیك میكنند.
در این مجموعه ها، محرم و عاشورا صرفاً به عنوان یك مناسك مذهبی ثبت نشدهاند. آنچه در اسناد دیده میشود، حضور عاشورا در عرصههای گوناگون زندگی اجتماعی و روابط میان ملتهاست: از تأمین امنیت زائران و حل مشكلات اقامت و رفتوآمد آنان، تا پیگیری امور بهداشتی، درمانی و حتی بازگشت زائران بیبضاعت؛ از حمایت از برگزاری مجالس سوگواری ایرانیان مقیم خارج، تا تلاش برای رفع محدودیتهای مربوط به زبان فارسی و آیینهای مذهبی؛ از تعمیر گنبدها و صحنها و سقاخانهها، تا اهدای فرش، چهلچراغ و آثار هنری به عتبات عالیات.
این اسناد به خوبی نشان میدهند كه فرهنگ عاشورا در یك بستر اجتماعی شكل گرفته و همواره محل گفتوگو میان سنتهای مردمی، دیدگاههای فقهی، اقتضائات اجتماعی و مسئولیتهای عمومی بوده است. مطالعه این اسناد، به جای ارائه تصویری ساده و یكدست، چندلایگی و پویایی این فرهنگ را آشكار میكند.
از این منظر، عاشورا هم میراث ایمان است، هم میراث اخلاق؛ هم یادآور مظلومیت است، هم دعوت به مسئولیت؛ هم سوگ است، هم آگاهی. پیام امام حسین علیهالسلام در كربلا، در مرزهای جغرافیایی محدود نمیشود. این پیام، زبان كرامت انسان، مقابله با تحقیر، نفی بیتفاوتی و ایستادگی در برابر ظلم است. به همین دلیل، فرهنگ عاشورا توانسته است در میان ملتها و فرهنگهای مختلف، زمینه گفتوگو و همدلی ایجاد كند.
بررسی دقیق مجموعه این «سندها»، «تصویرها» و «آیین ها»، نشان میدهد كه عاشورا به معنای واقعی كلمه از یك رخداد تاریخی عبور كرده و به یك «پدیده تمدنی» غنی از مفاهیم والا تبدیل شده است. عاشورا پیوند دیروز با امروز و چراغ راهنمای همیشگی این ملت در چالشهای فراوان گذشته، حال و آینده است.
برداران و خواهران گرامی
امسال محرم و عاشورای ایران رنگ و بوی دیگری دارد. كشور تاریخی ایران مورد هجوم ناجوانمردانه و ظالمانه دو رژیم گردنكش، قانون گریز و حقستیز آمریكایی و اسرائیلی قرار گرفت و شهدای فراوانی را تقدیم راه آزادی و سربلندی كشور و استواری كلمه الله نمود. ملت حسینی ایران به چشم خود ریختن خون سیدالشهدای انقلاب اسلامی و فرزندان پاكش از مدرسه شجره طیبه میناب تا ناو دنا تا فرزندان لامردی و سربازان غیور ایران را دید، اما مردانه و جانانه پای عزت و استقلالش ایستاد تا نشان دهد پیام عاشورا را با تكتك سلولهای خود زیسته است.
در طول تاریخ، بسیاری از ملل با لحظاتی خطیر روبهرو شده، در دوراهیهای سرنوشتساز قرار گرفته و شخصیتشان در بوته آزمایش و قضاوت قرار داده شده است. از فقر و محاصره تا جنگ تحمیلی و تجاوز. در آن لحظات تعیینكننده، ملل تحت ظلم مجبور بودهاند به سؤالی بنیادین پاسخ دهند: آیا تسلیم شوند و زیر یوغ ظلم زندگی كنند و یا برای ارزشها و آرمانهای خود تا پای جان بایستند؟
برادران و خواهران گرامی.
میهنپرستی واقعی، وفاداری كوركورانه به سرزمین نیست؛ بلكه وفاداری به ارزشهایی است كه به آن سرزمین معنا میدهند - آزادی، عدالت، كرامت انسانی و اطمینان از اینكه نسلهای آینده بتوانند مستقل در پهنه جغرافیایی خود زندگی كرد و بر سرنوشت خود مسلط باشند.
موارد متعدد تاریخی ازجمله عاشورا به ما یادآوری میكند كه شجاعت، نه با فتح، بلكه با آمادگی برای فداكاری و جانفشانی نهایی برای آرمان سنجیده میشود. قهرمانانی كه مثال اعلای نسلها شدهاند، كسانی نبودند كه به دنبال سلطه و استیلا بودهاند. بلكه برعكس كسانی بودهاند كه در دفاع از مردم و اصول خود، و این باور كه حق باید بر قدرت غلبه كند، محكم ایستادند. چنین است كه سید و سالار همه ما حضرت امام حسین (ع) این میراث را برای همه پیروانش باقی گذاشت كه مرگ با عزت بر زندگی با ذلت شرف دارد و این منطق همیشگی مقاومت است.
اوست كه به ما آموخت آزادی مستلزم فداكاری است و آمادگی برای "فداكاری نهایی" از جمله مهمترین عوامل رستگاری و پیروزی یك ملت در مقابل ددمنشان و زورگویان تاریخ است.
تاریخ بارها و بارها نشان داده است كه وقتی ملتها فداكاری، استقامت و تلاش برای حفظ استقلال خود را كنار میگذارند، چیزی بیش از سرزمین خود را از دست میدهند. آنها در معرض خطر از دست دادن هویت جمعی، اراده ملی و توانایی شكلدهی به آینده خود قرار میگیرند. بازیابی عزت، زمانی كه تسلیم میشوند، اگر نه غیر ممكن، بلكه بسیار دشوار است. با همین درك و فهم اعتقادی و البته راهبردی است كه ایران بر عهد مقاومت خود به رغم همه فشارها پابرجا ایستاده و انشاءالله خواهد ایستاد.
ایران امروز، ایران ایستاده در مقبال طوفان نامردمی و ظلم است. ما بر عهدی كه با سیدالشهدای زمان قائد عظیم الشأن حضرت آیتالله العظمی شهید سید علی حسینی خامنهای بستهایم، ایستادهایم و اجازه نخواهیم داد كه این خونهای به ناحق ریخته شده فراموش شده و یا نادیده گرفته شوند. نه فراموش میكنیم و نه میبخشیم. این خونها خواهند جوشید و درخت عدالت خواهی و عدالت طلبی را هر روز تنومندتر خواهند كرد.
بیش از 1400 سال است كه "نهضت خونخواهی" امام حسین (ع) فراتر از یك واكنش صرف عاطفی، به یك حركت اجتماعی و یك جنبش سیاسی تبدیل شده است، به یك دریای خروشان كه هرگز از جوش و خروش نمیافتد و ندای حق طلبی و عدالت جویی كربلا و ظلم ستیزی عاشورا را به اقصی نقاط جهان میبرد. آنجا كه حسین فریاد كشید مثلی لایبایع مثل یزید، نهضتی را بنیان نهاد كه بیش از 14 قرن بعد در كلام حسین زمانه جوشید و یك بار دیگر خون را بر شمشیر پیروز كرد.
این چنین نگاه و رهیافتی به "نهضت" سازی از خونخواهی است كه عاشورا را به یك مكتب انسانساز و تعالیبخش و یك تعهد دائمی مبارزه با ریشهها، علتها و زمینههای سلطهطلبی و ظلم تبدیل كرده است.
در پایان، از همه پژوهشگران، كارشناسان وزارت امور خارجه، سندپژوهان و كلیه همكارانی كه در گردآوری و برپایی این نمایشگاه مشاركت كردهاند، قدردانی میكنم.
با گرامیداشت یاد و نام حضرت اباعبدالله الحسین علیهالسلام و شهدای كربلا، و یاد و نام سید شهدای انقلاب اسلامی و شهدای دو جنگ اخیر، نمایشگاه را افتتاح میكنم.
اطمینان دارم نمایشگاه و نشست تخصصی محرم و عاشورا در اسناد وزارت امور خارجه، روزنهای را برای شناخت بیشتر و عمیقتر پیوند ایرانیان با قیام عاشورا گشوده و گوشهای از تلاش آنها در پاسداشت ارزشهای اسلامی وكرامت انسانی را بازگو خواهد كرد.
والسلام علیكم و رحمهالله و بركاته.
